فیبروم رحم که با نام‌های «میوم» یا «لیومیوم» هم شناخته می‌شود، توده‌ای خوش‌خیم است که از بافت عضلانی رحم رشد می‌کند. فیبروم‌ها بسیار شایع‌اند و ممکن است یک یا چند عدد باشند. اندازه آن‌ها از ضایعات بسیار کوچک تا توده‌های بزرگ متغیر است و محل آن‌ها در رحم می‌تواند روی نوع علائم و تصمیم درمانی اثر بگذارد.
بسیاری از افراد هیچ علامتی ندارند و فیبروم به‌طور اتفاقی در سونوگرافی پیدا می‌شود. در مقابل، بعضی افراد به‌دلیل خونریزی شدید قاعدگی، فشار یا درد لگنی، تکرر ادرار، احساس پری شکم یا بررسی باروری متوجه فیبروم می‌شوند. وجود فیبروم به‌تنهایی به معنی نیاز به جراحی نیست.
نکات کلیدی در یک دقیقه
- فیبروم رحم معمولاً یک توده خوش‌خیم از عضله رحم است.
- بعضی فیبروم‌ها هیچ علامتی ایجاد نمی‌کنند.
- خونریزی شدید قاعدگی، درد یا فشار لگنی و علائم فشاری از نشانه‌های احتمالی‌اند.
- محل، اندازه و تعداد فیبروم‌ها در تصمیم درمانی مهم است.
- همه فیبروم‌ها به جراحی نیاز ندارند.
- هیستروسکوپی برای بعضی فیبروم‌های داخل حفره رحم و لاپاراسکوپی برای بعضی موارد منتخب می‌تواند مطرح شود.
- اگر برنامه بارداری دارید، تصمیم درمان باید با توجه ویژه به حفظ رحم و اهداف باروری انجام شود.
فیبروم رحم چیست؟
فیبروم از سلول‌های عضلانی و بافت همبند رحم شکل می‌گیرد. این توده‌ها معمولاً سرطان محسوب نمی‌شوند و ممکن است سال‌ها بدون علامت باقی بمانند. تعداد و اندازه فیبروم در افراد مختلف متفاوت است؛ بعضی افراد فقط یک فیبروم کوچک دارند و برخی چند فیبروم با اندازه‌های مختلف.
انواع فیبروم بر اساس محل قرارگیری
فیبروم داخل دیواره رحم
این نوع در ضخامت عضله رحم رشد می‌کند و از انواع شایع فیبروم است. بسته به اندازه می‌تواند با افزایش حجم رحم، درد، فشار یا خونریزی همراه باشد.
فیبروم زیرمخاطی
این فیبروم به سمت حفره داخلی رحم برجسته می‌شود. حتی بعضی فیبروم‌های کوچک در این محل می‌توانند با خونریزی غیرطبیعی یا در برخی شرایط مشکلات باروری ارتباط داشته باشند. بعضی از این فیبروم‌ها در صورت مناسب‌بودن شرایط با هیستروسکوپی قابل درمان‌اند.
فیبروم زیرسروزی
این نوع بیشتر به سمت سطح خارجی رحم رشد می‌کند. فیبروم بزرگ در این محل ممکن است به ساختارهای اطراف فشار وارد کند و علائمی مانند احساس فشار یا تکرر ادرار ایجاد کند.
علائم فیبروم رحم چیست؟
فیبروم همیشه علامت ایجاد نمی‌کند. در صورت وجود علائم، شدت آن‌ها به محل، اندازه و تعداد فیبروم‌ها وابسته است. علائم احتمالی عبارت‌اند از:
- قاعدگی‌های شدید، طولانی یا دردناک
- خونریزی یا لکه‌بینی بین قاعدگی‌ها
- کم‌خونی ناشی از خونریزی مداوم
- احساس فشار، سنگینی یا درد در لگن
- بزرگ‌شدن شکم یا احساس پری
- تکرر ادرار یا دشواری در تخلیه مثانه در بعضی موارد
- یبوست یا فشار روی روده در فیبروم‌های بزرگ
- درد هنگام رابطه جنسی در برخی افراد
فیبروم چگونه تشخیص داده می‌شود؟
گاهی پزشک هنگام معاینه به بزرگ یا نامنظم بودن رحم مشکوک می‌شود، اما سونوگرافی یکی از مهم‌ترین روش‌های تأیید و مشخص‌کردن اندازه و محل فیبروم است. بسته به سؤال بالینی، ممکن است سونوگرافی واژینال، سونوهیستروگرافی، هیستروسکوپی یا در موارد منتخب MRI استفاده شود. اگر خونریزی شدید وجود داشته باشد، آزمایش خون برای ارزیابی کم‌خونی نیز ممکن است درخواست شود.
آیا هر فیبرومی نیاز به درمان دارد؟
خیر. اگر فیبروم علامت ایجاد نکند یا علائم خفیف باشند، ممکن است تنها پیگیری کافی باشد. درمان بیشتر زمانی مطرح می‌شود که خونریزی یا درد زندگی روزمره را مختل کند، کم‌خونی ایجاد شود، علائم فشاری وجود داشته باشد، رشد یا ماهیت ضایعه نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد یا موضوع باروری مطرح باشد.
درمان فیبروم چگونه انتخاب می‌شود؟
انتخاب درمان فقط بر اساس اندازه فیبروم نیست. پزشک مجموعه‌ای از عوامل را بررسی می‌کند: شدت علائم، تعداد و محل فیبروم‌ها، سن، نزدیک‌بودن به یائسگی، کم‌خونی، سابقه درمان، تمایل به حفظ رحم و برنامه بارداری.
کنترل علائم با دارو
در بعضی افراد داروها می‌توانند خونریزی یا درد را کاهش دهند. بعضی درمان‌های هورمونی نیز در شرایط مشخص استفاده می‌شوند. این روش‌ها همیشه فیبروم را حذف نمی‌کنند و تجویز باید بر اساس شرایط فرد انجام شود.
میومکتومی
میومکتومی یعنی برداشتن فیبروم با حفظ رحم. این عمل می‌تواند بسته به محل و اندازه فیبروم با هیستروسکوپی، لاپاراسکوپی یا روش باز انجام شود. انتخاب مسیر جراحی به آناتومی فیبروم و شرایط بیمار وابسته است.
هیسترکتومی و سایر روش‌ها
در برخی شرایط، به‌ویژه زمانی که روش‌های دیگر مناسب یا کافی نیستند، هیسترکتومی ممکن است مطرح شود. روش‌هایی مانند آمبولیزاسیون شریان رحمی یا برخی درمان‌های مبتنی بر انرژی نیز برای گروهی از بیماران وجود دارند. تأثیر هر روش بر باروری، احتمال نیاز به درمان مجدد و شرایط بیمار باید جداگانه بررسی شود.
فیبروم و ناباروری چه ارتباطی دارند؟
فیبروم علت قطعی ناباروری در همه افراد نیست و بسیاری از افراد مبتلا به فیبروم بدون مشکل باردار می‌شوند. با این حال برخی فیبروم‌ها، به‌خصوص با توجه به محل و تأثیر آن‌ها بر شکل حفره رحم، ممکن است در ارزیابی باروری اهمیت بیشتری داشته باشند. قبل از نسبت‌دادن ناباروری به فیبروم، سایر علل نیز باید بررسی شوند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر قاعدگی‌های بسیار سنگین یا دردناک، خونریزی بین قاعدگی‌ها، درد یا فشار مداوم لگن، مشکل در تخلیه مثانه، ضعف و خستگی ناشی از کم‌خونی یا نگرانی درباره باروری دارید، بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود.
خونریزی بسیار شدید، سرگیجه یا ضعف شدید و درد ناگهانی و شدید لگن نیاز به ارزیابی فوری دارند.
آیا فیبروم با هیستروسکوپی درمان می‌شود؟
برخی فیبروم‌های زیرمخاطی که داخل حفره رحم برجسته‌اند می‌توانند با هیستروسکوپی برداشته شوند. هیستروسکوپی برای همه انواع فیبروم مناسب نیست و میزان نفوذ فیبروم در دیواره رحم، اندازه و سایر ویژگی‌ها باید بررسی شود.
آیا فیبروم با لاپاراسکوپی برداشته می‌شود؟
در بیماران منتخب، میومکتومی لاپاراسکوپی می‌تواند برای برداشتن بعضی فیبروم‌ها با حفظ رحم استفاده شود. تعداد، اندازه، عمق و محل فیبروم‌ها تعیین می‌کند که این روش مناسب است یا خیر.
پرسش‌های متداول
آیا فیبروم رحم خطرناک است؟
فیبروم‌ها معمولاً توده‌های خوش‌خیم هستند. با این حال خونریزی شدید، درد، رشد یا یافته‌های غیرمعمول باید توسط پزشک بررسی شوند تا علت دقیق مشخص شود.
آیا فیبروم خودبه‌خود کوچک می‌شود؟
رفتار فیبروم در طول زمان متفاوت است. بعضی فیبروم‌ها ثابت می‌مانند یا پس از یائسگی کوچک‌تر می‌شوند، اما برای تصمیم‌گیری درباره پیگیری باید شرایط فردی و علائم در نظر گرفته شود.
آیا هر فیبروم بزرگ باید جراحی شود؟
خیر. اندازه مهم است اما تنها معیار نیست. علائم، محل، تعداد فیبروم‌ها، سن و اهداف باروری نیز در تصمیم‌گیری نقش دارند.
برای بررسی فیبروم چه مدارکی همراه داشته باشم؟
اگر در دسترس است، گزارش و تصاویر سونوگرافی، آزمایش خون مرتبط، فهرست داروها و سوابق درمان یا جراحی قبلی می‌تواند به ارزیابی کمک کند.