دیدن عبارت «کیست تخمدان» در برگه سونوگرافی میتواند نگرانکننده باشد، اما هر کیستی به معنای بیماری جدی یا نیاز به جراحی نیست. بسیاری از کیستهای تخمدان، بهویژه در سنین باروری، خوشخیماند و بعضی از آنها بدون درمان خاص برطرف میشوند. چیزی که اهمیت دارد، نوع کیست، ظاهر آن در سونوگرافی، اندازه، سن بیمار و علائم است.
نکات کلیدی در یک نگاه
- بسیاری از کیستهای تخمدان هیچ علامتی ایجاد نمیکنند و اتفاقی در سونوگرافی دیده میشوند.
- کیستهای عملکردی شایعاند و اغلب طی یک یا دو چرخه قاعدگی یا حدود ۶ تا ۸ هفته برطرف میشوند.
- درد یا فشار لگنی، نفخ و درد هنگام رابطه جنسی میتوانند با بعضی کیستها همراه باشند، اما اختصاصیِ کیست تخمدان نیستند.
- درد شدید و ناگهانی، بهویژه همراه تهوع، استفراغ، ضعف یا غش، نیازمند ارزیابی فوری است.
کیست تخمدان چیست و چه انواعی دارد؟
۱. کیستهای عملکردی
این کیستها با چرخه طبیعی تخمکگذاری ارتباط دارند. کیست فولیکولی و کیست جسم زرد از نمونههای شناختهشدهاند. این گروه شایعترین نوع کیست تخمدان است و بسیاری از آنها بدون درمان از بین میروند.
۲. کیستها یا تودههای غیرعملکردی
این گروه مستقیماً از روند معمول تخمکگذاری ایجاد نمیشود و شامل مواردی مانند اندومتریوما، تراتوم یا درموئید و سیستآدنوم است. نحوه پیگیری یا درمان این تودهها به ظاهر سونوگرافی، علائم، سن، اندازه و سایر عوامل بستگی دارد.
شایعترین علائم کیست تخمدان چیست؟
- درد یا ناراحتی مبهم یا تیرکشنده در پایین شکم یا لگن، گاهی بیشتر در یک سمت
- احساس فشار، پری یا سنگینی در لگن
- نفخ یا احساس بزرگشدن شکم
- درد عمقی هنگام رابطه جنسی
- تکرر ادرار یا احساس فشار روی مثانه و روده در تودههای بزرگتر
- تغییرات قاعدگی یا لکهبینی در بعضی افراد؛ البته این علامت اختصاصی کیست نیست و علل دیگری هم دارد
کیست ساده با کیستی که نیاز به پیگیری بیشتری دارد چه تفاوتی دارد؟
| ویژگی | کیست ساده/عملکردی | کیست نیازمند بررسی بیشتر |
|---|---|---|
| ظاهر کلی | اغلب ساده و پر از مایع | ممکن است پیچیده، دارای بخش جامد، دیواره یا تیغههای غیرمعمول باشد |
| علائم | اغلب بدون علامت یا با ناراحتی خفیف | درد مداوم، فشار قابل توجه یا علائم رو به افزایش ممکن است دیده شود |
| روند | بسیاری طی یک یا دو چرخه برطرف میشوند | ممکن است پایدار بماند، رشد کند یا نیاز به بررسی تخصصی داشته باشد |
| تصمیم درمان | اغلب پیگیری و مشاهده | بر اساس سن، علائم، ظاهر سونوگرافی، اندازه و احتمال بدخیمی تصمیمگیری میشود |
چه زمانی فقط پیگیری کافی است و چه زمانی سونوگرافی مجدد لازم میشود؟
در بسیاری از کیستهای ساده، پزشک ممکن است «انتظار و پیگیری» را پیشنهاد کند. زمان سونوگرافی مجدد برای همه یکسان نیست. در کیستهای عملکردی، بررسی مجدد پس از یک یا دو چرخه قاعدگی میتواند مطرح شود، اما تصمیم دقیق به نوع کیست، سن، علائم و یافتههای تصویربرداری بستگی دارد.
پزشک چگونه نوع کیست را بررسی میکند؟
- سونوگرافی لگن یا واژینال برای بررسی اندازه، محل و ساده یا پیچیده بودن کیست
- تست بارداری در شرایط لازم برای افتراق برخی علل درد یا توده لگنی
- آزمایشهای خون فقط بر اساس سن، علائم و یافتههای سونوگرافی؛ همه بیماران به یک آزمایش مشخص نیاز ندارند
پرسشهای متداول
آیا بیشتر کیستهای تخمدان سرطانی هستند؟
خیر. بیشتر کیستهای تخمدان خوشخیماند. با این حال سن، ظاهر توده در سونوگرافی و علائم در ارزیابی خطر اهمیت دارند.
آیا کیست تخمدان باعث ناباروری میشود؟
کیستهای عملکردی معمولاً بهخودیخود باعث ناباروری نمیشوند. بعضی بیماریهای زمینهای، مانند اندومتریوز، میتوانند هم با کیست تخمدان و هم با مشکلات باروری همراه باشند.
آیا PCOS همان «کیست تخمدان» است؟
خیر. سندرم تخمدان پلیکیستیک یک اختلال هورمونی و تخمکگذاری است و «کیستهای» نام آن با کیست منفرد تخمدان یک مفهوم واحد ندارند.
بررسی تخصصی کیست تخمدان
اگر در سونوگرافی شما کیست گزارش شده یا درد و فشار لگنی دارید، مهمترین قدم مشخص کردن نوع کیست و برنامه مناسب پیگیری است. برای بررسی سونوگرافی و دریافت برنامه پیگیری یا درمان میتوانید زمان ویزیت با دکتر فریده خرمی را ثبت کنید.