لاپاراسکوپی یکی از روشهای جراحی کمتهاجمی است که به جراح اجازه میدهد از طریق برشهای کوچک روی شکم، اندامهای داخل لگن را مشاهده و در صورت نیاز جراحی کند. در این روش بهجای برش بزرگ جراحی باز، یک دوربین باریک به نام لاپاراسکوپ و ابزارهای ظریف جراحی از طریق یک یا چند برش کوچک وارد شکم میشوند.
لاپاراسکوپی در جراحی زنان فقط برای درمان کیست تخمدان یا اندومتریوز استفاده نمیشود. امروزه بخش بزرگی از اعمال جراحی زنان، در بیماران مناسب، میتواند با روشهای کمتهاجمی انجام شود؛ از درمان فیبروم و بارداری خارجرحمی گرفته تا هیسترکتومی و برخی جراحیهای افتادگی اعضای لگنی و بیاختیاری ادرار. انتخاب روش جراحی به نوع بیماری، شرایط بیمار، یافتههای تصویربرداری، سابقه جراحی و پیچیدگی عمل بستگی دارد.
نکات کلیدی در یک دقیقه
- لاپاراسکوپی نوعی جراحی کمتهاجمی است که با دوربین و ابزارهای ظریف از طریق برشهای کوچک شکم انجام میشود.
- این روش میتواند هم تشخیصی و هم درمانی باشد.
- اندومتریوز، بعضی کیستهای تخمدان، فیبروم رحم، بارداری خارجرحمی، چسبندگیهای لگنی و برخی علل درد مزمن لگن از کاربردهای شناختهشده آن هستند.
- هیسترکتومی، برخی جراحیهای افتادگی ارگانهای لگنی و برخی اعمال مرتبط با بیاختیاری ادرار نیز در بیماران مناسب میتوانند با روش لاپاراسکوپی انجام شوند.
- در مقایسه با جراحی باز، لاپاراسکوپی معمولاً با برش کوچکتر، درد کمتر، اسکار کوچکتر، بستری کوتاهتر و بازگشت سریعتر به فعالیت همراه است.
- با این حال، لاپاراسکوپی برای همه بیماران یا همه جراحیها بهترین انتخاب نیست و گاهی در حین عمل ممکن است نیاز به تبدیل جراحی به روش باز وجود داشته باشد.
لاپاراسکوپی زنان چگونه انجام میشود؟
لاپاراسکوپی زنان معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام میشود. پس از بیهوشی، جراح یک برش کوچک در ناحیه ناف یا قسمت دیگری از شکم ایجاد میکند و دوربین باریک لاپاراسکوپ را وارد شکم میکند.
برای اینکه اندامهای لگنی بهتر دیده شوند، شکم با گاز دیاکسیدکربن پر میشود. این کار فضای کافی بین دیواره شکم و اندامهای داخلی ایجاد میکند و به جراح اجازه میدهد رحم، تخمدانها، لولههای فالوپ و سایر ساختارهای لگن را روی مانیتور مشاهده کند. اگر نیاز به جراحی باشد، ابزارهای ظریف از طریق برشهای کوچک دیگری وارد شکم میشوند. تعداد و محل برشها بسته به نوع جراحی متفاوت است.
پس از پایان عمل، بیشتر گاز از شکم خارج میشود، ابزارها بیرون آورده میشوند و برشها با بخیه یا روش مناسب دیگری بسته میشوند.
لاپاراسکوپی تشخیصی و درمانی چه تفاوتی دارند؟
لاپاراسکوپی تشخیصی
گاهی شرح حال، معاینه، سونوگرافی یا سایر بررسیها پاسخ کاملی درباره علت مشکل بیمار نمیدهند. در چنین شرایطی ممکن است پزشک برای مشاهده مستقیم داخل لگن، لاپاراسکوپی تشخیصی را مطرح کند.
از جمله کاربردهای آن میتوان به بررسی بعضی موارد درد مزمن لگنی، چسبندگیهای لگنی، برخی علل ناباروری و بعضی تودهها یا یافتههایی اشاره کرد که در تصویربرداری بهطور کامل مشخص نشدهاند.
یکی از مزایای این روش این است که در بعضی موارد اگر مشکل در همان زمان مشاهده شود، امکان درمان آن نیز در همان عمل وجود دارد.
لاپاراسکوپی درمانی
در لاپاراسکوپی درمانی، هدف اصلی انجام جراحی است. دامنه اعمال قابل انجام با این روش در زنان بسیار گستردهتر از چیزی است که بسیاری از بیماران تصور میکنند.
چه بیماریها و جراحیهایی را میتوان با لاپاراسکوپی انجام داد؟
۱. کیست تخمدان
بسیاری از کیستهای تخمدان بدون جراحی برطرف میشوند؛ اما در بعضی شرایط، مانند کیستهای پایدار، علامتدار یا مواردی که بر اساس بررسی پزشک نیازمند جراحی هستند، میتوان از لاپاراسکوپی برای خارج کردن کیست استفاده کرد. در برخی اعمال میتوان کیست را برداشت و تا حد امکان بافت سالم تخمدان را حفظ کرد؛ نوع جراحی بر اساس ماهیت کیست و شرایط بیمار تعیین میشود.
۲. اندومتریوز
لاپاراسکوپی میتواند برای تشخیص و همچنین درمان جراحی اندومتریوز استفاده شود. در صورت مشاهده ضایعات یا چسبندگیهای مرتبط با اندومتریوز، جراح ممکن است در همان عمل نسبت به برداشتن یا درمان آنها اقدام کند.
۳. فیبروم رحم و میومکتومی
فیبرومهای رحمی در برخی بیماران میتوانند با میومکتومی لاپاراسکوپی برداشته شوند. مناسببودن این روش به عواملی مانند تعداد، اندازه و محل فیبرومها بستگی دارد.
۴. برداشتن رحم یا هیسترکتومی
هیسترکتومی، یعنی برداشتن رحم، یکی از اعمال مهمی است که میتواند با روش لاپاراسکوپی انجام شود. در هیسترکتومی لاپاراسکوپی، رحم از طریق برشهای کوچک آزاد میشود و بسته به شرایط جراحی، از مسیر مناسب خارج میشود.
در مقایسه با هیسترکتومی شکمی باز، روش لاپاراسکوپی معمولاً با درد کمتر، خطر کمتر عفونت محل عمل و بستری کوتاهتر همراه است، هرچند برای همه بیماران مناسب نیست.
۵. بارداری خارجرحمی
در مواردی که بارداری خارجرحمی نیازمند جراحی باشد، عمل معمولاً میتواند با لاپاراسکوپی انجام شود. بسته به وضعیت بیمار و لوله رحمی، ممکن است بارداری خارجرحمی یا در بعضی موارد لوله درگیر برداشته شود.
۶. چسبندگیهای لگنی و برخی علل ناباروری
لاپاراسکوپی میتواند برای مشاهده چسبندگیهای لگنی و بررسی بعضی علل ناباروری مورد استفاده قرار گیرد. در برخی موارد امکان درمان همزمان مشکل نیز وجود دارد.
۷. افتادگی ارگانهای لگنی
برخی جراحیهای بازسازی کف لگن و درمان پرولاپس یا افتادگی ارگانهای لگنی میتوانند با روش لاپاراسکوپی انجام شوند. انتخاب نوع عمل به عضو درگیر، شدت افتادگی و شرایط بیمار بستگی دارد.
۸. برخی جراحیهای بیاختیاری ادرار
لاپاراسکوپی در برخی اعمال مربوط به اختلالات کف لگن، از جمله بعضی موارد بیاختیاری ادرار، نیز کاربرد دارد.
در مجموع، بخش بزرگی از جراحیهای زنان امروزه در بیماران مناسب میتواند با تکنیکهای کمتهاجمی انجام شود؛ اما «قابل انجام بودن» الزاماً به معنی «بهترین انتخاب برای همه بیماران» نیست.
لاپاراسکوپی چه مزایایی نسبت به جراحی باز دارد؟
در جراحی باز یا لاپاراتومی معمولاً برش بزرگتری روی شکم ایجاد میشود. در لاپاراسکوپی، جراحی از طریق برشهای کوچک انجام میشود.
| ویژگی | لاپاراسکوپی | جراحی باز |
|---|---|---|
| اندازه برش | چند برش کوچک | برش بزرگتر شکمی |
| درد بعد از عمل | معمولاً کمتر | معمولاً بیشتر |
| جای زخم | کوچکتر | واضحتر |
| مدت بستری | معمولاً کوتاهتر | معمولاً طولانیتر |
| بازگشت به فعالیت | اغلب سریعتر | معمولاً دیرتر |
| عفونت محل جراحی | در بسیاری از اعمال کمتر | بیشتر از روش کمتهاجمی |
این تفاوتها کلی هستند و نباید به این معنی تفسیر شوند که تمام لاپاراسکوپیها دوره نقاهت کوتاهی دارند. یک لاپاراسکوپی تشخیصی ساده با یک هیسترکتومی یا جراحی پیچیده اندومتریوز قابل مقایسه نیست.
آیا همه بیماران کاندید لاپاراسکوپی هستند؟
خیر. گاهی شرایطی وجود دارد که جراحی باز یا روش دیگری انتخاب مناسبتری است. همچنین در موارد نادر ممکن است جراح عمل را با لاپاراسکوپی شروع کند اما در حین جراحی، به علت یافته غیرمنتظره، خونریزی، عارضه یا نیاز به دسترسی بیشتر، تصمیم به تبدیل آن به جراحی باز بگیرد.
بنابراین تصمیم درباره روش جراحی باید بعد از بررسی مواردی مانند نوع بیماری، سابقه جراحی قبلی، وضعیت عمومی بیمار، اندازه و محل ضایعه و یافتههای تصویربرداری گرفته شود.
بعد از لاپاراسکوپی چه چیزهایی طبیعی است؟
در چند ساعت یا چند روز نخست ممکن است بیمار مواردی مانند درد یا حساسیت اطراف محل برشها، احساس خستگی، نفخ و ناراحتی شکم، تهوع پس از بیهوشی، گلودرد خفیف ناشی از لوله بیهوشی و درد شانه یا بالای شکم را تجربه کند.
درد شانه پس از لاپاراسکوپی نسبتاً شایع است و میتواند به گازی مربوط باشد که برای ایجاد فضای داخل شکم استفاده شده است. این ناراحتی معمولاً با جذب گاز طی چند ساعت تا چند روز کاهش پیدا میکند.
دوره نقاهت بعد از لاپاراسکوپی چقدر است؟
پاسخ به این سؤال کاملاً به نوع عمل بستگی دارد. پس از بعضی اعمال سرپایی، بیمار میتواند همان روز به خانه برگردد؛ در حالی که جراحیهای پیچیدهتر مانند هیسترکتومی لاپاراسکوپی ممکن است به بستری بیشتری نیاز داشته باشند.
همین تفاوت درباره بازگشت به فعالیت هم وجود دارد. پس از اقدامات کوچک، بازگشت به فعالیتهای معمول ممکن است سریع باشد، اما پس از جراحیهای بزرگتر دوره بهبودی میتواند چند هفته طول بکشد.
به همین دلیل بهتر است بهجای دنبالکردن یک عدد ثابت، برنامه بازگشت به کار، ورزش، رانندگی و فعالیتهای روزانه را از جراح خود دریافت کنید.
مراقبت از بخیهها و زخم
روش بستن برشها و نوع پانسمان در همه بیماران یکسان نیست. ممکن است از بخیه جذبی، بخیهای که بعداً باید برداشته شود، چسب پوستی یا پانسمان استفاده شود.
زمان استحمام و نحوه مراقبت از زخم نیز باید مطابق دستور مرکز جراحی و پزشک باشد. دستورهای عمومی ممکن است برای بیمار دیگری مناسب باشند اما برای نوع پانسمان شما مناسب نباشند.
چه زمانی باید سریع با پزشک تماس گرفت؟
- تب یا لرز
- درد شدید یا دردی که رو به افزایش است
- خونریزی شدید واژینال
- قرمزی، تورم یا ترشح از محل برش
- غش یا احساس ضعف شدید
- ناتوانی در تخلیه ادرار
- تهوع یا درد مداومی که طی چند روز بهتر نمیشود یا بدتر میشود
در صورت علائم شدید یا وضعیت اورژانسی، مراجعه فوری به مرکز درمانی مناسبتر از انتظار برای نوبت معمول مطب است.
پرسشهای متداول
آیا لاپاراسکوپی حتماً با بیهوشی عمومی انجام میشود؟
لاپاراسکوپی زنان معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام میشود. نوع بیهوشی بر اساس نوع عمل و شرایط بیمار توسط تیم درمان تعیین میشود.
آیا لاپاراسکوپی همان جراحی لیزری است؟
خیر. «جراحی لیزری» اصطلاحی است که گاهی در گفتوگوی عمومی برای جراحیهای کمتهاجمی استفاده میشود، اما لاپاراسکوپی به معنی جراحی با دوربین و ابزارهای ظریف از طریق برشهای کوچک است و الزاماً هیچ لیزری در عمل استفاده نمیشود.
چند روز بعد میتوانم سر کار برگردم؟
به نوع جراحی و نوع شغل بستگی دارد. بازگشت پس از یک لاپاراسکوپی تشخیصی ساده ممکن است خیلی سریعتر از بازگشت پس از هیسترکتومی، درمان وسیع اندومتریوز یا جراحی پیچیده لگن باشد. بنابراین یک عدد ثابت برای همه بیماران دقیق نیست.
آیا جای برشهای لاپاراسکوپی باقی میماند؟
برشهای لاپاراسکوپی کوچکتر از برش جراحی باز هستند و در نتیجه معمولاً اسکار کوچکتری ایجاد میکنند. شکل نهایی اسکار به نوع پوست، محل برش و روند ترمیم فرد نیز بستگی دارد.
آیا ممکن است جراحی لاپاراسکوپی به جراحی باز تبدیل شود؟
بله، هرچند این اتفاق شایع نیست. در صورت وجود یافته غیرمنتظره یا ایجاد مشکلی که برای درمان آن دسترسی بیشتری لازم باشد، جراح ممکن است برای حفظ ایمنی بیمار روش جراحی را تغییر دهد.
ارزیابی تخصصی پیش از لاپاراسکوپی
تصمیم برای انجام لاپاراسکوپی فقط بر اساس نام بیماری گرفته نمیشود. شرح حال، معاینه، سونوگرافی و در صورت لزوم سایر بررسیها کمک میکنند مشخص شود آیا جراحی لازم است و اگر لازم است، چه روشی برای بیمار مناسبتر خواهد بود.
اگر با مشکلاتی مانند درد مزمن لگنی، اندومتریوز، کیست تخمدان، فیبروم رحم یا سایر بیماریهایی که ممکن است نیازمند جراحی زنان باشند روبهرو هستید، میتوانید برای بررسی امکان استفاده از روشهای کمتهاجمی و دریافت نظر تخصصی، از بخش دریافت نوبت وبسایت دکتر فریده خرمی استفاده کنید.