IVF یا لقاح آزمایشگاهی یکی از روشهای کمکباروری است. در این روش تخمکها از تخمدان جمعآوری میشوند و در آزمایشگاه با اسپرم برای ایجاد جنین بهکار میروند. سپس جنین در زمان مناسب به رحم منتقل میشود یا برای انتقال بعدی منجمد میشود.
IVF برای همه افراد مبتلا به ناباروری اولین قدم نیست. انتخاب روش درمان به علت ناباروری، سن، وضعیت لولههای رحمی، ذخیره تخمدان، کیفیت اسپرم، درمانهای قبلی و شرایط فردی بستگی دارد.
چه زمانی IVF ممکن است پیشنهاد شود؟
- انسداد یا آسیب قابلتوجه لولههای رحمی
- برخی موارد عامل مردانه، بهویژه مشکلات شدید تعداد یا عملکرد اسپرم
- بعضی موارد اندومتریوز، بر اساس شدت بیماری، سن و درمانهای قبلی
- برخی شرایطی که زمان باروری محدودتر است و تأخیر در درمان مناسب نیست
- ناباروری بدون علت مشخص پس از ارزیابی و در شرایطی که درمانهای مناسب سادهتر نتیجه ندادهاند
- برخی برنامههای ژنتیکی یا حفظ باروری که نیاز به فناوریهای کمکباروری دارند
وجود یکی از این شرایط بهتنهایی به معنی نیاز قطعی به IVF نیست. تصمیم باید بعد از ارزیابی کامل زوج یا فرد گرفته شود.
مراحل IVF به زبان ساده
- تحریک و پایش تخمدانها: داروها برای رشد چند فولیکول استفاده میشوند و پاسخ تخمدان با سونوگرافی و در صورت نیاز آزمایش خون پایش میشود.
- تخمکگیری یا پانکچر: پس از رسیدن فولیکولها به مرحله مناسب، تخمکها از طریق واژن و معمولاً با آرامبخشی یا بیهوشی کوتاهمدت طبق پروتکل مرکز جمعآوری میشوند.
- لقاح در آزمایشگاه: اسپرم میتواند در کنار تخمک قرار گیرد یا در شرایط مناسب یک اسپرم مستقیماً داخل تخمک تزریق شود.
- رشد و ارزیابی جنین: جنینهای تشکیلشده برای چند روز در آزمایشگاه رشد و ارزیابی میشوند.
- انتقال یا انجماد جنین: بر اساس شرایط فرد، جنین ممکن است در همان چرخه منتقل شود یا برای انتقال بعدی منجمد شود.
میکروانژکسیون یا ICSI چیست؟
ICSI یا میکروانژکسیون روشی است که در آن یک اسپرم مستقیماً داخل یک تخمک تزریق میشود. این تکنیک بهویژه برای برخی مشکلات عامل مردانه یا سابقه لقاح ضعیف یا ناموفق در IVF قبلی میتواند مفید باشد.
ICSI برای همه چرخههای IVF ضروری نیست. در افرادی که عامل مردانه یا سابقه لقاح ناموفق ندارند، استفاده روتین از ICSI لزوماً شانس تولد زنده را افزایش نمیدهد.
انتقال جنین تازه و منجمد چه تفاوتی دارند؟
در انتقال تازه، جنین چند روز پس از تخمکگیری و لقاح در همان چرخه به رحم منتقل میشود. در انتقال جنین منجمد یا FET، جنین ابتدا فریز میشود و در چرخه بعدی یا زمان مناسب دیگری انتقال پیدا میکند.
انتقال منجمد برای همه افراد «بهتر» نیست. بااینحال، در افرادی که پاسخ تخمدانی بسیار بالا دارند یا خطر سندرم تحریک بیشازحد تخمدان افزایش یافته است، راهبرد انجماد همه جنینها و انتقال بعدی میتواند خطر OHSS متوسط تا شدید را کاهش دهد. عوامل دیگری مانند وضعیت اندومتر، برنامه درمان و نتایج آزمایشگاهی نیز در انتخاب زمان انتقال نقش دارند.
IVF و IUI چه تفاوتی دارند؟
| ویژگی | IUI | IVF |
|---|---|---|
| محل لقاح | داخل بدن، پس از قرار دادن اسپرم آمادهشده در رحم | در آزمایشگاه |
| وضعیت لولهها | معمولاً وجود حداقل یک لوله قابلاستفاده اهمیت دارد | لقاح وابسته به عبور اسپرم و تخمک از لولهها نیست |
| میزان مداخله | کمتر و معمولاً بدون تخمکگیری | شامل تحریک تخمدان، تخمکگیری و کار آزمایشگاهی روی تخمک و اسپرم است |
| انتخاب روش | بر اساس علت ناباروری، سن، وضعیت لولهها، کیفیت اسپرم و درمانهای قبلی تعیین میشود | |
چند جنین در IVF منتقل میشود؟
تعداد جنین یک عدد ثابت برای همه نیست. هدف درمان، دستیابی به بارداری سالم و کاهش خطر چندقلویی است. در افراد با پیشآگهی مناسب، بهویژه با جنین یوپلوئید یا شرایط مطلوب، انتقال تکجنین اغلب توصیه میشود. در برخی شرایط بر اساس سن، مرحله جنین و پیشآگهی ممکن است تصمیم متفاوتی گرفته شود.
سن چه اثری بر شانس موفقیت IVF دارد؟
سن فردی که تخمک از او گرفته میشود یکی از مهمترین عوامل پیشآگهی IVF است، زیرا با افزایش سن تعداد و کیفیت تخمکها معمولاً کاهش مییابد. اما سن تنها عامل نیست؛ علت ناباروری، ذخیره تخمدان، کیفیت اسپرم و جنین و شرایط رحم نیز اهمیت دارند.
سندرم تحریک بیشازحد تخمدان یا OHSS چیست؟
OHSS عارضهای مرتبط با پاسخ بیشازحد تخمدان به داروهای تحریک تخمدان است. بیشتر موارد خفیف هستند، اما نوع متوسط یا شدید میتواند به مراقبت پزشکی نیاز داشته باشد.
- درد شدید یا رو به افزایش شکم و لگن
- نفخ شدید یا افزایش سریع تورم شکم
- تهوع یا استفراغ مداوم
- تنگی نفس
- کاهش واضح ادرار
- ضعف شدید یا بدترشدن سریع حال عمومی
آیا IVF حتماً باعث چندقلویی میشود؟
خیر. خطر چندقلویی به تعداد جنین انتقالی و سایر عوامل بستگی دارد. راهنماهای جدید بر محدودکردن تعداد جنین انتقالی و در بسیاری از افراد دارای پیشآگهی مناسب بر انتقال تکجنین تأکید دارند.
آیا بررسی ژنتیکی جنین بخشی از همه IVFهاست؟
خیر. آزمایش ژنتیکی پیش از لانهگزینی یا PGT برای همه افراد لازم نیست. بسته به علت مراجعه، ممکن است انواعی مانند PGT-M برای بعضی بیماریهای تکژنی یا PGT-SR برای برخی تغییرات ساختاری کروموزومی مطرح شوند. درباره PGT-A نیز تصمیم باید فردی باشد و انجام آن برای همه چرخهها یک قاعده عمومی نیست.
اگر هنوز نمیدانید زمان ارزیابی ناباروری رسیده است یا نه، راهنمای شروع ارزیابی ناباروری را ببینید. صفحه مشاوره ناباروری و IVF نیز مسیر بررسی تخصصی را توضیح میدهد.
پرسشهای متداول
آیا IVF در بار اول حتماً موفق میشود؟
خیر. ممکن است بیش از یک چرخه یا بیش از یک انتقال جنین لازم باشد. احتمال موفقیت باید بر اساس شرایط فردی بررسی شود.
آیا میکروانژکسیون همان IVF است؟
ICSI یک روش لقاح در آزمایشگاه در چارچوب IVF است؛ یعنی بهجای قرار دادن اسپرم در کنار تخمک، یک اسپرم مستقیماً داخل تخمک تزریق میشود.
آیا انتقال جنین فریز همیشه بهتر از انتقال تازه است؟
خیر. انتخاب انتقال تازه یا منجمد به پاسخ تخمدان، خطر OHSS، وضعیت اندومتر، کیفیت جنینها و برنامه درمانی بستگی دارد.
منابع علمی
- ACOG – Treating Infertility
- ASRM – ICSI for Nonmale Factor Indications
- ASRM – Prevention of OHSS
- ASRM – Number of Embryos to Transfer
آیا IVF برای شما مرحله بعدی است؟
برای انتخاب مسیر مناسب، آزمایشها و شرایط هر دو شریک باید کنار هم بررسی شوند. دکتر فریده خرمی میتواند مدارک شما را بررسی و درباره گزینههای درمان ناباروری راهنمایی کند.